Nad Jeziorem Międzybrodzkim wznosi się szczyt, który trudno pomylić z innymi górami w Beskidach. Góra Żar to 761 metrów nad poziomem morza, a na jej spłaszczonym wierzchołku leży ogromny zbiornik wodny – część elektrowni szczytowo-pompowej. To połączenie natury z inżynierią, które jednych fascynuje, innych dziwi, ale obojętnym nie pozostawia nikogo.
Miejsce ma swoją historię. U podnóża góry od 1935 roku działa Górska Szkoła Szybowcowa „Żar” – jeden z trzech ośrodków uznawanych za kolebkę polskiego szybownictwa, obok Ustianowej i Bezmiechowej. Szybowce i paralotnie to tutaj codzienność, nie atrakcja.
- unikalny zbiornik wodny na szczycie
- piękne widoki na okolicę
- kolejka linowo-terenowa do łatwego wjazdu
- historia polskiego szybownictwa
- jedyna podziemna elektrownia w Polsce
Elektrownia, która zmieniła górę
W 1979 roku na szczycie Żaru oddano do użytku elektrownię szczytowo-pompową. Żeby ją zbudować, szczyt musiano sztucznie spłaszczyć i stworzyć zbiornik wodny o wymiarach 650 na 250 metrów i głębokości do 28 metrów. Mieści ponad 2,3 miliona metrów sześciennych wody.
Zasada działania jest prosta – w nocy, gdy prądu zużywa się mniej, woda jest pompowana z Jeziora Międzybrodziego (zbiornik dolny) do zbiornika na Żarze (zbiornik górny). W dzień, gdy zapotrzebowanie na energię rośnie, woda spływa w dół, napędzając turbiny. To druga co do wielkości elektrownia tego typu w Polsce, ustępująca tylko Żarnowcowi na Pomorzu. Różnica? Ta w Międzybrodziu jest jedyną podziemną elektrownią szczytowo-pompową w kraju – sama maszynownia mieści się w Międzybrodziu Bialskim, w obrębie kaskady rzeki Soły.
Ingerencja w naturalny kształt góry była spora. Zbiornik widać z daleka, zmienił sylwetkę szczytu. Ale stworzył też coś nietypowego – krajobraz, jakiego nie ma nigdzie indziej w polskich górach.
Kolejka linowo-terenowa – szybki sposób na szczyt
Od 2004 roku na Żar można wjechać kolejką linowo-terenową. To była inicjatywa Górskiej Szkoły Szybowcowej, która zaproponowała przeniesienie starego taboru z Gubałówki. Kolejka kursuje przez cały rok, pokonuje 1300 metrów w niespełna 6 minut.
Dolna stacja znajduje się w Międzybrodziu Żywieckim, górna tuż pod wałem zbiornika. Ceny biletów zmieniają się w zależności od sezonu. W sezonie (maj-wrzesień) bilet normalny w obie strony to 13 zł, ulgowy 9 zł. Poza sezonem odpowiednio 11 i 7 zł. Można kupić też bilet w jedną stronę – 9 zł normalny, 7 zł ulgowy w sezonie (poza sezonem 7 i 5 zł).
Godziny otwarcia: od kwietnia do września kolejka jeździ od 9:00 do 18:00 (w maju i wakacje do 20:00). Zimą, gdy działa trasa narciarska, godziny mogą być wydłużone nawet do 20:00. Warto sprawdzić aktualne informacje przed wyjazdem, bo rozkład bywa elastyczny.
Kolejka linowo-terenowa na Górze Żar powstała na torach dawnego wyciągu szybowcowego – to ciekawa forma recyklingu infrastruktury górskiej.
Co zobaczyć na szczycie
Górny zbiornik to główna atrakcja. Woda ma intensywny, niebieskozielony kolor, brzegi są betonowe, całość sprawia wrażenie sztucznego jeziora zawieszonego w górach. Można wejść na wał i obejść zbiornik dookoła – to niecały kilometr spaceru, ale widoki rekompensują monotonię betonu.
Ze szczytu rozpościera się panorama na Kotlinę Żywiecką i Jezioro Żywieckie. W dobrą pogodę widać Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, pasmem Magurki Wilkowickiej i nawet słowacką Małą Fatrę. Z jednej strony taafla wody, z drugiej pasma górskie – kontrast działa.
Tuż obok, na północ od Żaru, wznosi się Kiczera – nieco wyższy szczyt, z którego podobno widoki są jeszcze lepsze. Można przedłużyć wycieczkę i przejść tam czerwonym szlakiem.
Dla kogo jest Góra Żar
To miejsce dla każdego, kto lubi góry, ale niekoniecznie chce się męczyć. Kolejka eliminuje potrzebę wspinaczki, więc Żar odwiedzają rodziny z małymi dziećmi, seniorzy, osoby mniej sprawne fizycznie. Parking przy dolnej stacji jest płatny, ale miejsc zwykle nie brakuje.
Miłośnicy pieszych wędrówek mogą zignorować kolejkę i wejść szlakiem – czarny szlak prowadzi od Międzybrodzia Żywieckiego, czerwony łączy Żar z innymi szczytami Beskidu Małego. Wejście zajmuje około godziny, zejście trochę mniej. Szlaki są dobrze oznakowane, choć miejscami strome.
Zimą działa tu trasa narciarska – nic spektakularnego, ale wystarczająca dla początkujących i średniozaawansowanych. Jest też trasa downhillowa dla rowerzystów, choć nie należy do najłatwiejszych.
Góra Żar to najwyżej położony zbiornik wodny elektrowni szczytowo-pompowej w Polsce – nietypowa wizytówka dla górskiego szczytu.
Szybowce i paralotnie
Lotnisko szybowcowe u podnóża Żaru to jedno z najstarszych w Polsce. Górska Szkoła Szybowcowa działa od ponad 85 lat. Szybowce startują z łąki, nabierają wysokości nad jeziorem i krążą wokół góry, wykorzystując prądy wznoszące.
Paralotniarze mają swoją platformę startową na szczycie. W weekendy, zwłaszcza wiosną i latem, widok kolorowych paralotni nad jeziorem to norma. Można tu zapisać się na lot tandemowy, choć oferta zależy od pogody i dostępności instruktorów.
Dla obserwatorów to dodatkowa atrakcja – patrzenie na starty i lądowania, zwłaszcza przy dobrej pogodzie, ma swój urok.
Jak dojechać i ile czasu zaplanować
Do Międzybrodzia Żywieckiego najłatwiej dojechać z Bielska-Białej przez Żywiec (droga 946, potem 948) albo przez Kozy. Gdy pojawi się Jezioro Międzybrodzkie, trzeba skręcić w prawo, w kierunku Międzybrodzia Żywieckiego. Kierunkowskazy na Górę Żar są czytelne.
Parking przy dolnej stacji kolejki jest płatny. Są też miejsca parkingowe nieco dalej, przy OSP – stamtąd do kolejki około kilometra piechotą.
Sama wizyta na szczycie to kwestia godziny, może dwóch, jeśli ktoś chce obejść zbiornik i spokojnie popatrzeć na widoki. Dłużej zostają ci, którzy łączą Żar z dalszą wędrówką – pętla wokół Międzybrodzia Żywieckiego to około 14 kilometrów i 4-5 godzin marszu.
Warto zabrać kurtkę – na szczycie bywa wietrznie, nawet latem. Zimą, przy czynnej trasie narciarskiej, można zostać do wieczora, choć wtedy tłum bywa spory.
Dolna stacja kolejki znajduje się na wysokości około 340 metrów, górna na 757 metrach – różnica ponad 400 metrów w niecałe 6 minut jazdy.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Ceny biletów kolejki (sezon letni):
- Bilet normalny w obie strony: 13 zł
- Bilet ulgowy w obie strony: 9 zł
- Bilet normalny w jedną stronę: 9 zł
- Bilet ulgowy w jedną stronę: 7 zł
Ceny biletów (poza sezonem):
- Bilet normalny w obie strony: 11 zł
- Bilet ulgowy w obie strony: 7 zł
- Bilet normalny w jedną stronę: 7 zł
- Bilet ulgowy w jedną stronę: 5 zł
Godziny otwarcia kolejki:
- Styczeń-luty: 9:00-16:00 (do 20:00 przy czynnej trasie narciarskiej)
- Marzec: 9:00-16:00 (do 18:00 lub 19:00 w weekendy i święta przy trasie narciarskiej)
- Kwiecień: 9:00-18:00
- Maj: 9:00-18:00 (możliwe wydłużenie do 20:00)
- Czerwiec-sierpień: 9:00-20:00
- Wrzesień: 9:00-18:00
Dojazd: Z Bielska-Białej lub Żywca drogą nr 946, następnie 948 w kierunku Kęt. Po przejechaniu przez Czernichów, przy Jeziorze Międzybrodzkim skręt w prawo na Międzybrodzie Żywieckie. Parking płatny przy dolnej stacji kolejki.
Czas wizyty: 1-2 godziny na szczyt i widoki, 4-5 godzin przy wędrówce szlakami wokół Międzybrodzia.
Dla kogo: Rodziny z dziećmi, osoby starsze (dzięki kolejce), turyści piesi, narciarze (zimą), rowerzyści (downhill), miłośnicy lotów (paralotnie, szybowce).