W Ustroniu, mieście kojarzonym głównie z uzdrowiskami i sanatoryjnym spokojem, stoi budynek, który pamięta czasy, gdy pod Czantorią huczały piece hutnicze i dudniły młoty kuźnicze. Muzeum Ustrońskie im. Jana Jarockiego to miejsce, gdzie przemysłowa przeszłość regionu spotyka się z tradycją ludową Śląska Cieszyńskiego. Nie trzeba być miłośnikiem techniki, żeby docenić to, co kryje się w zabytkowych murach dawnej dyrekcji huty.
- unikalne zbiory związane z hutnictwem
- historia uzdrowiskowa regionu
- autentyczne narzędzia i dokumenty
- zabytkowe herby i tablice
- pasja twórcy muzeum Jana Jarockiego
Historia przemysłowa zapisana w murach
Sam budynek muzeum to kawał historii. Wzniesiony około 1800 roku, służył jako siedziba dyrekcji Huty Klemens – pierwszego tak dużego zakładu przemysłowego w tym rejonie Śląska. W 1844 roku dobudowano piętro, a przez następne dekady budowla pełniła różne funkcje – od administracji fabrycznej po mieszkania dla pracowników.
Wszystko zaczęło się w 1772 roku, gdy Albrecht Kazimierz Sasko-Cieszyński postanowił wykorzystać lokalne złoża rud darniowych i założył tutaj hutę żelaza. Całemu ośrodkowi nadano imię świętego Klemensa. Powstał jaz na Wiśle, wykopano kanał Młynówka, który napędzał koła wodne – maszyny ruszyły z hukiem. W sumie w Ustroniu działało pięć ośrodków hutniczych, które stanowiły kolebkę metalurgii na Śląsku Cieszyńskim.
Szczyt koniunktury przypadł na połowę XIX wieku. Potem przyszedł kryzys – miejscowa huta nie mogła konkurować z nowoczesnymi zakładami w Trzyńcu. W 1897 roku zakończono działalność hutniczą, ale kuźnia przetrwała jeszcze ponad sto lat. Starsi mieszkańcy Polski mogą kojarzyć ustrońską Kuźnię jako producenta części do Fiata 126p – tego kultowego „malucha”, który jeździł po polskich drogach przez dziesięciolecia.
Muzeum powstało z pasji Jana Jarockiego – inżyniera i wieloletniego dyrektora Kuźni Ustroń. To on od lat 60. XX wieku zbierał dokumenty, narzędzia i przedmioty związane z historią lokalnego przemysłu, przekonując władze miasta o potrzebie utworzenia placówki muzealnej. Jego starania zakończyły się sukcesem 18 kwietnia 1986 roku, gdy oficjalnie otwarto Muzeum Hutnictwa i Kuźnictwa.
Co zobaczysz w muzeum
Muzeum dzieli się na kilka stałych ekspozycji, które pokazują różne oblicza Ustronia. Nie każdy wie, że to miejsce to nie tylko hutnictwo – historia miasta splatała się z tradycjami ludowymi, rzemiosłem i lecznictwem uzdrowiskowym.
Pierwsza kondygnacja budynku przybliża historię Ustronia jako uzdrowiska. Można tu dowiedzieć się o kąpielach żużlowych i borowinowych, które stosowano w miejscowych sanatoriach, zobaczyć dawne wyposażenie łazienek uzdrowiskowych oraz eksponaty pokazujące rozwój lecznictwa w regionie. Ciekawostką są zabytkowe herby Komory Cieszyńskiej i arcyksięcia Albrechta Kazimierza oraz żeliwne tablice własnościowe, które kiedyś oznaczały budynki należące do Komory.
Piętro to królestwo hutnictwa i kuźnictwa. Fotografie, dokumenty, narzędzia produkcyjne i wyroby wykonane w ustrońskich zakładach opowiadają historię przemysłu, który przez ponad sto lat kształtował życie mieszkańców. Są tu prasy, młoty, różne przyrządy – wszystko to, czym pracowali ludzie w hutach i kuźniach.
Etnograficzna część ekspozycji to podróż w czasie do życia codziennego mieszkańców dawnego Ustronia. Stroje ludowe – zarówno kobiece, jak i męskie – zachwycają bogactwem zdobień. Hafty i koronki wykonywane przez ustronianki od początku XIX wieku do lat 30. XX wieku pokazują poziom rękodzielniczej maestrii. Jest też kolekcja ręcznie zdobionej bielizny, dawne naczynia kuchenne, sprzęty do prania i prasowania – przedmioty, które dziś wydają się egzotyczne, a kiedyś były codziennością.
Jednym z najcenniejszych eksponatów muzeum jest monumentalny obraz Ludwika Konarzewskiego „Wesele góralskie” o wymiarach 9 na 2 metry. To prawdziwa perełka dla miłośników sztuki ludowej.
Skansen maszyn – przemysłowa duma Ustronia
Obok głównego budynku czeka największa atrakcja dla fanów techniki – skansen przemysłowy z monumentalnymi maszynami kuźniczymi. To nie są małe eksponaty w gablotach. Tutaj można zobaczyć prawdziwe urządzenia, które kiedyś kuły metal, walcowały blachy i kształtowały stalowe elementy.
Maszyny robią wrażenie swoją skalą i masywną konstrukcją. Dla dzieci to fascynująca przygoda – mogą zobaczyć, jak wyglądała prawdziwa praca w kuźni, zrozumieć, ile siły i precyzji wymagało wytwarzanie metalowych przedmiotów. Przy skansenie znajduje się także rekonstrukcja typowej wiejskiej kuźni oraz kolekcja żeliwnych krzyży nagrobnych, które świadczą o kunszcie miejscowych rzemieślników.
Dla kogo jest to muzeum
Muzeum Ustrońskie to miejsce, które działa na różnych poziomach. Miłośnicy techniki i historii przemysłu znajdą tutaj mnóstwo materiałów o rozwoju metalurgii na Śląsku Cieszyńskim. Osoby zainteresowane etnografią docenią bogactwo zbiorów ludowych – od strojów po przedmioty codziennego użytku.
Rodziny z dziećmi też nie będą się nudzić. Muzeum udostępnia dawne zabawki, z którymi maluchy mogą się pobawić – co jest rzadkością w tego typu placówkach. Filmy regionalne dostępne w cenie biletu pozwalają głębiej poznać kulturę lokalną. Niektórzy pasjonaci spędzają tutaj nawet kilka godzin, oglądając materiały wideo.
Jeśli ktoś szuka spokojnej, kameralnej atrakcji z dala od turystycznych tłumów – to dobry wybór. Muzeum nie jest wielkie, ale ma w sobie autentyczność i lokalny charakter, którego brakuje wielu większym placówkom.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny
Muzeum znajduje się przy ulicy Hutniczej 3 w Ustroniu, w centrum miasta, niedaleko amfiteatru. Dojazd nie sprawia problemów – można dojechać samochodem (w okolicy są miejsca parkingowe) lub komunikacją miejską.
Godziny otwarcia:
- Poniedziałek: 9:00 – 16:00
- Wtorek: 9:00 – 17:00
- Środa: 9:00 – 16:00
- Czwartek: 9:00 – 16:00
- Piątek: 9:00 – 16:00
- Sobota: 9:00 – 13:00
- Niedziela: 9:00 – 13:00
Można umówić się na zwiedzanie w innych godzinach po wcześniejszym kontakcie z muzeum – przydatne dla grup zorganizowanych.
Ceny biletów:
- Bilet normalny: 4 zł
- Bilet ulgowy: 2,50 zł
- Opłata za przewodnika: 15 zł
To jedne z najniższych cen wśród muzeów w regionie – za kilka złotych można spędzić tu spokojnie godzinę, a nawet dłużej, jeśli coś szczególnie zainteresuje. Przeciętny czas zwiedzania to około 40 minut dla osób zwiedzających indywidualnie, ale jak wspominają pracownicy muzeum, nierzadko goście zostają na dwie godziny lub dłużej.
Oddział muzeum – Zbiory Marii Skalickiej
Warto wiedzieć, że Muzeum Ustrońskie ma również oddział przy ulicy 3 Maja 68 w dzielnicy Brzegi. To kolekcja Marii Skalickiej, która obejmuje drzeworyty sztorcowe Pawła Stellera, zbiór książek „Cieszyniana”, starodruki, druki bibliofilskie, ekslibrisy oraz kolekcję medali. Oddział czynny jest codziennie od 11:00 do 16:00. Bilety kosztują tam 3 zł (normalny) i 2 zł (ulgowy).
Ile czasu przeznaczyć na wizytę
Jeśli planujesz szybkie zwiedzanie głównych ekspozycji, wystarczy 40-50 minut. Dla osób, które chcą spokojnie obejrzeć wszystkie zbiory, poczytać opisy, obejrzeć filmy regionalne i zwiedzić skansen maszyn, warto zarezerwować około półtorej godziny. Dzieci mogą chcieć dłużej pobawić się zabawkami, więc z maluchami lepiej nie śpieszyć się.
Muzeum często organizuje wystawy czasowe, więc warto przed wizytą sprawdzić aktualny program na stronie internetowej. Placówka stara się pełnić rolę miejskiego centrum kulturalnego, więc oprócz stałych ekspozycji odbywają się tu różne wydarzenia i spotkania.
Kontakt: telefon (33) 854-29-96, e-mail: [email protected]